Προσφυγιά 1922 και μνήμη.
Οι απόγονοι θυμούνται

Ο παππούς μου Δημήτριος Μανθόπουλος και η γιαγιά μου Ελένη. Ο μικρός είναι ο Αναστάσιος, ο πατέρας μου. Η φωτογραφία είναι του 1899.

Γιος προσφύγων από την Ανατολική Θράκη, μεγάλωσα με τις διηγήσεις των γονιών μου για τη “χαμένη πατρίδα”….
Aπό τα πολλά ακούσματα επιλέγω να αναφέρω αυτό που έχει να κάνει με τις σχέσεις μεταξύ των απλών ανθρώπων (μέρες έντασης που ζούμε με τη γείτονα….)
Πρώτος  Βαλκανικός Πόλεμος και η Αδριανούπολη πολιορκείται επί εξάμηνο από τον βουλγαρικό στρατό.  Σε εκείνον τον Πρώτο Βαλκανικό πόλεμο (1912) η Ελλάδα ήταν σύμμαχος με τη Βουλγαρία και Σερβία και πολεμούσαν από κοινού εναντίον των Τούρκων. Οι Βούλγαροι προήλασαν νικηφόρα και έφθασαν στην Αδριανούπολη που την πολιόρκησαν στενά πέντε μήνες. Δεινοπάθησαν από την πολιορκία όχι μόνο οι Τούρκοι αλλά και οι Έλληνες. Βομβαρδισμοί, επιδημίες, θάνατος και πείνα φοβερή. Ξεπάστρεψαν ό,τι ζωντανό ζώο κινούνταν μέσα στην πολιορκημένη πόλη. Όπως αφηγούνταν οι γονείς μου, ως   και από σκουπόσπορο παρασκεύαζαν αλεύρι! Όταν η πόλη καταλήφθηκε από τους Βούλγαρους, μου διηγούνταν πώς οι Έλληνες  προστάτεψαν στα σπίτια τους τους συνανθρώπους, γείτονές τους  Τούρκους από τη βαρβαρότητα των εισβολέων κατακτητών.  Το ίδιο μου έλεγαν ότι έκαναν και οι Τούρκοι, όταν ο στρατός τους ανακατέλαβε την πόλη, μερικούς μήνες αργότερα.  Προστάτεψαν τους γείτονές τους Χριστιανούς από την εκδικητική μανία των  δικών τους Τούρκων…

Από θεατρική παράσταση Ανατολικαθρακιωτών, το 1922, λίγο πριν τον ξεριζωμό. Το εθνικό, πατριωτικό στοιχείο είναι κυρίαρχο.

Πέρα όμως από τις προφορικές διηγήσεις, θεωρώ σημαντικό να σταθώ σε δύο σημειώσεις της μητέρας μου, δυσδιάκριτες ύστερα από 100 χρόνια γραμμένες, με μολύβι στις λευκές σελίδες λευκώματος εκείνης της εποχής. Περιέχει στίχους και φιλικές αναφορές για εκείνην από τις συμμαθήτριές της, τη χρονιά της αποφοίτησης τους από το Ζάππειο Παρθεναγωγείο Αδριανουπόλεως, αλλά και πληροφορίες που εστίαζαν σε δύο σημαδιακές στιγμές  της ζωής της αλλά και της ιστορίας μας: Την απελευθέρωση της Θράκης το 1920: Επιτέλους ανέτειλε ημέρα οπότε κωδωνοκρουσίες μάς ανήγγειλαν ότι επέστη πλέον η από τόσων ετών αναμενόμενη Ειρήνη , 29 Ιουλίου 1920 ημέρα Τετάρτη. Η Ανατολική Θράκη είναι πλέον ελληνική, (Συνθήκη των Σεβρών).
Σάββατον 1η Οκτωβρίου 1922 εστέφθημεν εν Βαβά Εσκί (χωριό καντά στις Σαράντα Εκκλησιές).Πρόκειται για τον γάμο των γονιών μου.

Οι γονείς μου αρραβωνιασμένοι, το 1921.

4 Οκτωβρίου ημέραν Τρίτην φύγαμε από Βαβά Εσκι με φορτηγό τρένο και εις Δράμα φτάσαμε την 15ην Οκτωβρίου ημέραν Σάββατον, έτος 1922 διαμένοντες κατά το διάστημα αυτό εις Δεδέαγατς ( Αλεξανδρούπολη) εις τα αντίσκηνα.
Όπως φαίνεται από τις ημερομηνίες, 4 μέρες μετά τον γάμο τους οι γονείς μου αναγκάζονται εσπευσμένα να εγκαταλείψουν τη γενέθλια πατρίδα, ύστερα από την αναπάντεχη παράδοση της Ανατολικής Θράκης στους Τούρκους. Στο Βαβά Εσκί ο παππούς και ο πατέρας μου είχαν συστήσει εταιρεία αποικιακών ειδών, και είχαν δημιουργήσει ένα τεράστιο κατάστημα (με πολυάνθρωπο προσωπικό, Έλληνες και Τούρκους), που εφοδίαζε με πωλήσεις λιανικής και χονδρικής όλη τη γύρω περιοχή. Το εγκατέλειψαν εν πλήρει λειτουργία, απροσδόκητα τις 4 Οκτωβρίου, συναποκομίζοντας ένα ελάχιστο μέρος από το εμπόρευμα…
Όταν το 2004 επισκέφθηκα το Βαβά Εσκί, βρήκα το κτίσμα όπου ήταν το κατάστημα, κατατμημένο σε πολλά μικρότερα καταστήματα…

Δημήτρης Μανθόπουλος

Επιμέλεια: Γεωργία Μπακάλη – Δημήτρης Σφακιανάκης