Ένα μνημειώδες βιβλίο για τη Δράμα, που κινδυνεύει να περιπέσει στη λήθη
Δημήτρης Ι. Σφακιανάκης
Το βιβλίο «Τα Γεγονότα της Δράμας» αποτελεί ένα μνημειώδες και πρωτοποριακό έργο εθνικής αυτογνωσίας, μια πρώτη, συστηματική και αμερόληπτη απογραφή της τραγικής σφαγής που ακολούθησε την εξέγερση της 28ης Σεπτεμβρίου 1941 στην κατεχόμενη από τους Βουλγάρους Δράμα. Η αξία του αναγνωρίστηκε από την Ακαδημία Αθηνών με βράβευση το 2004, ενώ προσωπικότητες όπως ο Δημήτρης Μαρωνίτης, ο Ντίνος Χριστιανόπουλος, ο Βασίλης Άτσαλος εξήραν την τεκμηριωμένη και αντικειμενική του προσέγγιση, χαρακτηρίζοντάς το ως την πιο αξιόπιστη απάντηση στο ερώτημα αν επρόκειτο για πραγματική εξέγερση ή προβοκάτσια.
Το έργο είναι προϊόν πενταετούς, επίπονης και αφιλοκερδούς προσπάθειας τριών δημιουργών: του διδάκτορα ιστορίας Τάσου Χατζηαναστασίου, του ερευνητή τοπικής ιστορίας Δημήτρη Πασχαλίδη και του φιλολόγου και μεταφραστή Χρίστου Φαράκλα. Οι τρεις τους ανέλαβαν ένα φιλόδοξο και δυσχερές εγχείρημα: να διερευνήσουν γεγονότα, που είχαν περάσει μέσα από τα φίλτρα της στρατευμένης ιστοριογραφίας, με διαφορετικούς ιδεολογικούς και πολιτικούς χρωματισμούς, οι οποίοι συσκότιζαν την αλήθεια. Συγκεκριμένα, η Δεξιά ιστοριογραφία έτεινε να αποδώσει την εξέγερση σε βουλγαρική προβοκάτσια ή συνεργασία της κομμουνιστικής ηγεσίας με τις κατοχικές Αρχές, ενώ η Αριστερά την αποκήρυξε και τη διέσυρε, χαρακτηρίζοντάς τη επίσης ως προβοκάτσια, προκειμένου να αποφύγει την ευθύνη για τα αντίποινα που ακολούθησαν.
«Όταν οι Βούλγαροι στρατιώτες με τα κάρα έμπαιναν στη Δράμα τον Απρίλιο του 1941 κραυγάζοντας “ούρα” [ζήτω], ο Μούκιος πήδηξε από τον εξώστη του σπιτιού του στον δρόμο θέτοντας με αυτόν τον τραγικό τρόπο τέλος στη ζωή του». Ο Χαρίλαος Μούκιος (τρίτος από δεξιά στους καθήμενους) ήταν καθηγητής μαθηματικών στο Γυμνάσιο Αρρένων Δράμας. (Βλ. ΠΡΩΙΝΟΣ ΤΥΠΟΣ, 31-5-2007)
Οι συγγραφείς, αποφεύγοντας την εκβιαστική εξαγωγή συμπερασμάτων, κατέθεσαν μια ερμηνευτική πρόταση που απορρίπτει την εκδοχή της προβοκάτσιας, ανατρέποντας κυρίαρχες για δεκαετίες πεποιθήσεις. Ο Τάσος Χατζηαναστασίου επεξεργάστηκε τον βασικό πυρήνα του βιβλίου, αξιοποιώντας την αρχειακή του έρευνα, ενώ ο Δημήτρης Πασχαλίδης ολοκλήρωσε την πρωτογενή έρευνα στο πεδίο, συλλέγοντας εκατοντάδες προφορικές μαρτυρίες και αξιοποιώντας πληροφορητές για την ταυτοποίηση και καταγραφή των θυμάτων ένα προς ένα. Αυτή η πολυσύνθετη καταγραφή των νεκρών, σε συνεργασία με τον Χρίστο Φαράκλα, θεωρείται πρωτοτυπία σε διεθνές επίπεδο και έχει ιδιαίτερη επιστημονική σημασία. Ο Χρίστος Φαράκλας ανέλαβε επίσης την επιμέλεια, εποπτεία και συστηματοποίηση του υλικού, καθώς και τη σύνθεση του κρισιμότερου μέρους, του αναλυτικού καταλόγου των 2.140 θυμάτων, που αποτελεί καρπό εξαντλητικής και εμπεριστατωμένης έρευνας σε ελληνικά, βουλγαρικά, αμερικανικά αρχεία και άλλες διεθνείς πηγές.
Το βιβλίο αποκαθιστά την Ιστορία ανατρέποντας τρεις διαδεδομένους μύθους:
Πρώτος μύθος: Η εξέγερση της Δράμας ήταν το πρώτο οργανωμένο μαζικό αντιστασιακό κίνημα στην Ευρώπη.
Είχε προηγηθεί αντίστοιχη, μεγαλύτερης κλίμακας εξέγερση υπό την ηγεσία του Τίτο, στη Γιουγκοσλαβία, με περισσότερα από 5.000 θύματα.
Δεύτερος μύθος: Τα θύματα των αντιποίνων ήταν πολλές χιλιάδες. (Σε βιβλία τοπικής ιστορίας και σε πανηγυρικές ομιλίες αναφέρονταν εξωφρενικοί αριθμοί που έφταναν τις 15.000).
Η τεκμηριωμένη καταγραφή παραθέτει 2.140 νεκρούς με πλήρη στοιχεία.
Τρίτος μύθος: Η εξέγερση ήταν «ένα απονενοημένο εγχείρημα» που προκάλεσε μόνο καταστροφή.
Αντιθέτως, μακροπρόθεσμα είχε θετικό αντίκτυπο, καθώς απέδειξε τον ελληνικό χαρακτήρα του πληθυσμού στους Συμμάχους και τους Γερμανούς, ακύρωσε βουλγαρικά επιχειρήματα περί δικαιωμάτων, ματαίωσε σχέδια ειρηνικής αφομοίωσης και αποθάρρυνε τους επίδοξους Βούλγαρους εποίκους.
Ένας ενδεικτικός πίνακας από την ονομαστική κατάσταση των 2.140 συνολικά νεκρών των βουλγαρικών αντιποίνων, με αναλυτικά στοιχεία για κάθε θύμα.
Το έργο «Τα Γεγονότα της Δράμας» είναι αποτέλεσμα αφοσίωσης, γνώσης και πολύχρονου ανιδιοτελούς μόχθου, γραμμένο με κατάθεση ψυχής, δεδομένου ότι οι συγγραφείς «ξαναζήσανε» τα γεγονότα καθώς συγχρωτίστηκαν με πολλούς από τα θύματα των διώξεων. Παρά τη σοβαρή επιστημονική του ταυτότητα, το βιβλίο είναι σχεδιασμένο να διαβαστεί από όλους, αλλά η ύπαρξη και προπάντων το περιεχόμενό του αγνοείται από πολλούς Δραμινούς. Περιμένει ακόμη να διαβαστεί και να εκτιμηθεί όσο του πρέπει από το ευρύ κοινό.
(Το κείμενο αυτό αποτελεί συμπύκνωση αναλυτικότερου κειμένου, με σαφέστερες πληροφορίες, που δημοσιεύτηκε στον ΠΡΩΙΝΟ ΤΥΠΟ, στην ιστοσελίδα του οποίου είναι προσβάσιμο.).
(Η αναδημοσίευση, αναπαραγωγή και η εν γένει αξιοποίηση κειμένων, αποσπασμάτων τους ή φωτογραφιών αναρτημένων στην pylidramas.gr είναι ελεύθερη, με τον όρο ότι, για την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων, θα γίνεται αναφορά/παραπομπή στο σχετικό κείμενο.)
